Orta Doğu’da yaşanan gerginlikler deniz taşımacılığını derinden sarsarken, petrol süper tankerlerinin günlük kiralama bedelleri tarihte ilk kez 1,2 milyon dolar sınırını aştı.
VLCC Pazarında Arz Sıkıntısı Derinleşiyor
Bölgesel çatışmaların etkisiyle küresel enerji koridorlarında lojistik maliyetleri zirve yaptı. Yaklaşık 2 milyon varil ham petrol taşıma kapasitesine sahip olan Very Large Crude Carrier (VLCC) tipi dev tankerlerde ciddi bir yer sorunu baş gösterdi. Gemilerin güvenli geçiş için rotalarını uzatması, piyasadaki tanker arzını kısıtlayarak fiyatları yukarı çekti.
Ağustos ayının sonundan bu yana Orta Doğu ile Çin arasındaki navlun fiyatları iki katına çıktı. Brezilya’dan Çin’e giden sevkiyatlarda ise sadece son bir haftada maliyetlerin üçte bir oranında arttığı gözlemlendi. Energy Aspects Kurucusu Amrita Sen, bu maliyet artışlarının Asya pazarına ulaşan ham petrolün varil fiyatını 150 dolara yaklaştırdığını ifade etti.
Tarihi Fiyat Değişimleri
Geçtiğimiz yılın büyük kısmında günlük 20 bin ile 50 bin dolar arasında değişen tanker kiralama ücretleri, şubat ayında yaşanan arz sorunlarıyla 120 bin dolara çıkarak rekor kırmıştı. Ancak mevcut tablo, maliyetlerin yıl içindeki en düşük seviyelerin 40 kat üzerine çıktığını gösteriyor.
| Dönem / Ürün | Maliyet Seviyesi |
|---|---|
| Geçen Yıl Günlük Navlun | 20.000 – 50.000 Dolar |
| Güncel Günlük Navlun | 1,2 Milyon Dolar+ |
| Singapur Dizel (Varil) | 180 Dolar |
| ABD/Avrupa Dizel (Varil) | 200 Dolar+ |
Rafineriler Üretimi Düşürüyor
Navlun giderlerindeki olağanüstü artış, rafinerilerin kâr marjlarını daraltarak üretim kısıntılarına yol açtı. Singapur’da dizel fiyatları varil başına 180 doları bulurken, Batı ülkelerinde bu rakam 200 doların üzerine çıktı. Brent petrol ise nisan ayındaki 125 dolar seviyesinden gerileyerek 100 dolar bandında denge arıyor.
Lojistik Rotalar ve Gecikmeler
Körfez’deki istikrarsızlık nedeniyle Hindistan gibi büyük alıcılar tedarik zincirlerini değiştirmek zorunda kaldı. Rafinerilerin yeni stratejileri şunları içeriyor:
- Brezilya, Guyana ve Batı Afrika gibi uzak bölgelerden alım yapmak.
- 30-40 günü bulan uzun deniz yolculuklarını göze almak.
- Hürmüz Boğazı yerine Umman Körfezi’nde gemiden gemiye transfer yapmak.
Dünya genelindeki tanker filosunun yaklaşık yüzde 15’inin şu an Umman açıklarında beklediği tahmin ediliyor. Bazı gemilerin yükleme sırası için 10 gün boyunca atıl beklediği rapor ediliyor.
Sigorta Primlerinde Büyük Artış
Bölgede seyreden gemiler için savaş riski sigorta maliyetleri de katlandı. Normal şartlarda gemi değerinin yüzde 3’ü civarında olan primler, riskli bölgelerde yüzde 10 seviyelerine ulaştı. Mevcut durumda deniz nakliye giderleri, rafineriye teslim edilen petrolün toplam maliyetinin beşte birine tekabül ediyor.